Filipino541Na-update Set 12, 202618 mga pahina

Mga KomPan Note: Kumpletong Gabay

I-report

S

sam ⋆𐙚₊˚⊹♡@samantha.badiola_

Idagdag sa Google sources

Tara at alamin natin ang kasaysayan ng wikang Filipino! Alam mo ba na ang wika natin ngayon ay dumaan sa masalikmurot na kasaysayan, mula sa mga Espanyol hanggang sa mga Amerikano at Hapones, bago naging wikang pambansa natin?

KomPan Notes – pahina 1

Mag-sign up para makita ang content.
Libre ito!

Mga Batang Konsepto at Kahulugan ng Wika

Wika ay behikulong ginagamit sa pakikipag-usap at pagpaparating ng mensahe sa isa't isa. Galing ito sa salitang Latin na "lingua" na nangangahulugang dila at wika.

Maraming dalubhasa ang nagbigay ng kahulugan sa wika. Pero ang pinakasimpleng pagkakaunawa ay ito: ang wika ay tulay para maipahayag natin ang aming mga pangangailangan at makakapagkomunikasyon tayo sa iba.

May kahalagahang pansarili ang wika dahil nakatayo dito ang aming pagkatao at pagpapahayag ng damdamin. May kahalagahang panlipunan dahil nagbubuklod ito sa aming mga kapwa sa iisang kultura. At may kahalagahang pangmundial dahil ginagamit natin ang mga hiram na salita para makipag-ugnayan sa ibang bansa.

Alam mo ba? Ang proseso ng komunikasyon ay dumaan sa apat na yugtong: mananalita → mensahe → kasangkapan sa paghahatid → tumatanggap.

KomPan Notes – pahina 2

Mag-sign up para makita ang content.
Libre ito!

Mga Katangian at Gamit ng Wika

Ang wika ay may walong pangunahing katangian na dapat mong maalala. Ang wika ay tunog, arbitraryo, masistema, sinasalita, nakabuhol sa kultura, dinamiko, malikhain, at makapangyarihan.

Sa katangiang masistema, may organisadong istruktura ang wika. Kasama dito ang ponolohiya (pag-aaral ng tunog), morpolohiya (pagbuo ng salita), sintaks (pagbuo ng pangungusap), at semantika (kahulugan).

Si M.A.K. Halliday naman ay nagtukoy ng pitong gamit ng wika: instrumental (pagkuha ng gusto), regulatori (pagkontrol sa gawi ng iba), interaksyonal (pagpapanatili ng relasyon), personal (pagpapahayag ng sariling damdamin), heuristiko (paghahanap ng impormasyon), representasyonal (pagbabahagi ng impormasyon), at imahinatibo (pagpapalawak ng imahinasyon).

Halimbawa: Kapag sinabi mong "Pakipass naman 'yung asin," ginagamit mo ang instrumental na tungkulin ng wika.

KomPan Notes – pahina 3

Mag-sign up para makita ang content.
Libre ito!

Mga Sistema ng Pagbigkas at Pananalita

Ang pagbigkas ay ginagamit natin araw-araw, pero hindi natin napapansin ang mga tatlong salik nito: enerhiya (presyon ng hininga), artikulador (vocal chords), at resonador (bibig at ilong na nagmomodipika ng tunog).

May pitong punto ng artikulasyon kung saan nagaganap ang pagbigkas: panlabi $/p,b,m,w/$ , pangngipin $/t,d,n/$ , panggilagid $/s,l,r/$ , palatal $/y/$ , velar $/k,g,ng/$ , panlalamunan $/h/$ , at glottal (/?/).

Ang paraan ng artikulasyon naman ay may anim na uri: pasara (p,t,k), pailong (m,n,ng), pasutsot (s,h), pagilid $l$ , pakatal $r$ , at malapatinig (w,y). Ang mga tunog na ito ay nagkakaiba sa bawat wika kaya may mga salitang magkatulad ang bigkas pero magkakaiba ang kahulugan sa iba't ibang lugar sa Pilipinas.

Tip: Subukan mong bigkasin ang mga tunog habang binabasa mo upang mas maintindihan mo ang proseso!

KomPan Notes – pahina 4

Mag-sign up para makita ang content.
Libre ito!

Panahong Kastila at mga Patakarang Pangwika

Noong sakupin ng mga Espanyol ang Pilipinas, naligaw ang usapan sa wika. May pitong hari ng Espanya na naglabas ng mga kautusan para turuan ng Espanyol ang mga Pilipino: Carlos I, Felipe IV, Carlos II, at Carlos IV.

Si Padre Pedro Chirino ay nagsabi na sa Tagalog niya nakita ang mga katangian ng pinakadakilang wika sa mundo. Ang baybaying Tagalog noon ay may 17 titik - 3 patinig at 14 katinig, na ginagamit sa paraang silabiko.

Ngunit hindi naging matagumpay ang mga patakarang pangwika ng mga Espanyol. Ayon kay Marcelo H. del Pilar, sinabotahe ng mga prayle ang mga programang ito dahil natatakot silang maging kolonyang Hispano ang mga Pilipino sa halip na kolonyang monastiko.

Tandaan: Ang romanisasyon ng aming silabaryo at ang pagpasok ng maraming salitang Espanyol sa aming talasalitaan ay mga pangunahing pamana ng kolonisasyong Espanyol.

KomPan Notes – pahina 5

Mag-sign up para makita ang content.
Libre ito!

Panahong Rebolusyon at mga Kilusang Propaganda

Noong panahon ng rebolusyon, ginamit ng mga propagandista ang wikang Tagalog sa pagsulat ng mga akdang pampanitikan upang gisingin ang damdaming makabayan. Mga kilalang bayani tulad nina Jose Rizal ("Laong-Laan"), Marcelo H. del Pilar ("Plaridel"), Graciano Lopez-Jaena ("Diego Laura"), at Antonio Luna ("Taga-ilog") ay nagsulat ng mga akda sa Tagalog.

Ang Konstitusyong Biak-na-Bato (Artikulo VIII, 1897) ay nagtakda na "Tagalog ang dapat na maging wikang opisyal ng Republika." Ngunit sa Konstitusyong Malolos (Artikulo 93, 1899), ibinalik ang Espanyol bilang pansamantalang opisyal na wika.

Sa panahong ito, nakita natin kung gaano kahalaga ang sariling wika sa pag-uugnay ng mga Pilipino at sa pagtatagumpay ng rebolusyon. Ang mga akda ng mga propagandista ay naging susi sa pagkakaisa ng sambayanang Pilipino.

Mahalagang detalye: Ang mga propagandista ay gumamit ng mga sagisag na pangalan upang magtago mula sa mga awtoridad habang nagsusulat ng mga akdang nakababanggit sa kalayaan.

KomPan Notes – pahina 6

Mag-sign up para makita ang content.
Libre ito!

Panahong Amerikano at Pagpapalaganap ng Ingles

Nang dumating ang mga Amerikano noong 1898, nagbago ang landscape ng wika sa Pilipinas. Ang Benevolent Assimilation ni Pangulong William McKinley ay naglayong gawing "kaibigan" ang mga Amerikano sa halip na mananakop.

Dalawang komisyong ipinadala: ang Komisyong Schurman at Komisyong Taft. Pareho nilang inirekomenda ang pagtuturo ng Ingles sa mga pampublikong paaralan. Ayon kay Taft, napili ang Ingles dahil ito raw ang "wika ng demokrasya."

Ang Batas Blg. 74 (1901) ay nagtatatag ng Department of Public Instruction na gumamit ng Ingles bilang wikang panturo. Mahigit 500 gurong Amerikano ang dumating sa barkong USAT Thomas noong 1901 upang magturo ng Ingles.

Resulta: Pagsapit ng 1928, halos lahat ng sangguniang pambayan ay nakakapag-Ingles na, nagpapatunay sa tagumpay ng mga Amerikano sa pagpapalaganap ng kanilang wika.

KomPan Notes – pahina 7

Mag-sign up para makita ang content.
Libre ito!

Panahong Hapones at Gintong Panahon ng Panitikan

Noong sumakop ang mga Hapon $1942-1945$ , ipinagbawal nila ang paggamit ng wikang Ingles at itinaguyod ang paggamit ng mga katutubong wika. Ang panahong ito ay tinaguriang "Gintong Panahon ng Panitikang Filipino."

Ang Batas Militar Blg. 13 ay gumawa ng Tagalog at Niponggo bilang mga opisyal na wika. Sinunog ng mga Hapon ang mga aklat na nakasulat sa Ingles at hinimok ang mga manunulat na gumamit ng Filipino.

Sa panahong ito umusbong ang haiku (tulang 5-7-5 pantig), tanaga (apat na taludtod na may pitong pantig), at maraming maikling kwento. Mga kilalang manunulat tulad nina Jose Ma. Hernandez, Gervacio Santiago, at Liwayway Arceo ay naging aktibo.

Kawikaan: "Asya para sa mga Asyano" - ito ang ideolohiya ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere na itinaguyod ng mga Hapon.

KomPan Notes – pahina 8

Mag-sign up para makita ang content.
Libre ito!

Panahong Pagsasarili at Pagkabuo ng Wikang Pambansa

Sa panahon ng pagsasarili (1946), bumalik ang sigla ng edukasyon. Ang Tagalog at Ingles ang naging mga wikang opisyal sa bisa ng Batas Komonwelt Blg. 570.

Ang Kumbensyong Konstitusyunal ng 1934 ay naging simula ng mainit na debate tungkol sa wikang pambansa. Ang grupo ni Lope K. Santos ay nangingibabaw na gumamit ng isa sa mga umiiral na wika sa Pilipinas, na sinuportahan ni Pangulong Manuel L. Quezon.

Noong Disyembre 30, 1937, iprinoklama ni Quezon ang Tagalog bilang batayan ng wikang pambansa sa pamamagitan ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. 134. Dalawang taon pagkatapos, nagsimulang ituro ito sa mga paaralan.

Timeline: 1937 - Tagalog, 1959 - Pilipino, 1972 - Filipino (sa Saligang Batas ng 1973), 1987 - pinagtibay ang Filipino sa kasalukuyang Konstitusyon.

KomPan Notes – pahina 9

Mag-sign up para makita ang content.
Libre ito!

Mga Mahahalagang Taon sa Pagbabago ng Wika

Ang taong 1959 ay markadong petsa nang pinalitan ang tawag sa wikang pambansa. Mula sa "Tagalog," naging "Pilipino" ito sa bisa ng Kautusang Pangkagawaran Blg. 7 ni Kalihim Jose E. Romero.

Sa Kumbensyong Konstitusyunal ng 1972, muling nagkaroon ng mainitang debate. Sa Saligang Batas ng 1973, unang ginamit ang salitang "Filipino" bilang katawgan sa wikang pambansa, ngunit hindi ito naisagawa ng Batasang Pambansa.

Sa wakas, sa Saligang Batas ng 1987 na binuo ni dating Pangulong Cory Aquino, pinagtibay na ang paggamit ng wikang Filipino. Nakasaad sa Artikulo XIV, Seksyon 6: "Ang Wikang Pambansa ng Pilipinas ay FILIPINO."

Mahalagang pagkakaiba: Ang "Filipino" ay hindi lang Tagalog - dapat itong payabungin at pagyamanin batay sa umiiral na mga wika sa Pilipinas at sa iba pang mga wika.

KomPan Notes – pahina 10

Mag-sign up para makita ang content.
Libre ito!

Wikang Pambansa vs. Wikang Opisyal

Ang Wikang Pambansa ay wikang itinadhana ng batas na ginagamit ng mga mamamayan sa isang bansa upang maging daan ng pagkakaisa. Ayon kay Dr. Marquez, kadalasang hinihirang ang sinasalita ng dominanteng pangkat o ng pinakamaraming tao.

Ang Wikang Opisyal naman ay wika na maaaring gamitin sa anumang uri ng talastasan, lalo na sa nakasulat na anyo, sa loob at labas ng anumang sangay ng gobyerno.

Sa aming bansa, malinaw na itinakda ng Saligang Batas na ang wikang pambansa ay Filipino, habang ang mga wikang opisyal ay Filipino at Ingles. Ito ay natatanging sistema dahil hindi tulad ng ibang bansa na nanatili sa wika ng kanilang mananakop.

Kumpara: Ang Mexico at Brazil ay nanatili sa wika ng kanilang mananakop, pero ang Pilipinas, Indonesia, at Malaysia ay pinili ang sariling katutubong wika.

KomPan Notes – pahina 11

Mag-sign up para makita ang content.
Libre ito!

KomPan Notes – pahina 12

Mag-sign up para makita ang content.
Libre ito!

KomPan Notes – pahina 13

Mag-sign up para makita ang content.
Libre ito!

KomPan Notes – pahina 14

Mag-sign up para makita ang content.
Libre ito!

KomPan Notes – pahina 15

Mag-sign up para makita ang content.
Libre ito!

KomPan Notes – pahina 16

Mag-sign up para makita ang content.
Libre ito!

KomPan Notes – pahina 17

Mag-sign up para makita ang content.
Libre ito!

KomPan Notes – pahina 18

Mag-sign up para makita ang content.
Libre ito!

Akala namin hindi mo na itatanong...

Ang aming AI Companion ay isang AI tool na nakatuon sa mga estudyante na nag-aalok ng higit pa sa mga sagot lang. Binuo mula sa milyong Knowunity resources, nagbibigay ito ng may-kaugnayang impormasyon, personalized na study plans, quizzes, at content direkta sa chat, na umaangkop sa iyong sariling learning journey.

Maaari mong i-download ang app mula sa Google Play Store at Apple App Store.

Tama 'yan! Mag-enjoy sa libreng access sa mga study content, makipag-connect sa kapwa mga estudyante, at kumuha ng instant na tulong – lahat nasa iyong daliri lang.

Kahalintulad na content

Antropolohiya: Kultura at Tradisyon sa Pilipinas

Pag-aaral sa kultura at tradisyon ng mga Pilipino sa pananaw ng antropolohiya

Malikhaing Pagsulat

Malikhaing Pagsulat (Creative Writing) Lesson 1

Notes for HUMSS students

English G10 2ND QUARTER Reviewer

English G10 2ND QUARTER Reviewer

Figure Of Speech

English - Figure of Speech

Wika at Estruktura ng Filipino: Balarila - Pangungusap at Kayarian

Pag-aaral ng mga uri ng pangungusap at kayarian nito sa wikang Filipino upang mapahusay ang kakayahan sa paggamit ng tamang estruktura ng wika.

Pag-unlad ng Sarili at Pakikipagkapwa: Mabisang Komunikasyon

Pagkatuto ng mga estratehiya sa mabisang komunikasyon at pakikipagkapwa

Pinaka-sikat na nilalaman: Language

MEDIA AND INFORMATION LITERACY

MIL REVIEWER

Figure Of Speech

English - Figure of Speech

ENGLISH GRADE 7 1ST-4TH QUARTER

JHS GRADE 7 ENGLISH LESSONS

Komunikasyon at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Filipino

It teaches how to use Filipino correctly in speaking and writing, especially in formal settings.

Malikhaing Pagsulat

Malikhaing Pagsulat (Creative Writing) Lesson 1

Notes for HUMSS students

English G10 2ND QUARTER Reviewer

English G10 2ND QUARTER Reviewer

ORAL COMMUNICATION REVIEWER

Final exam reviewer

English Grade 8 Notes! 💛📒

1st to 4th quarter English 8 Notes!! 😊✨

Filipino 2nd quarter notes

Grade 9 notes

Pinaka-sikat na nilalaman: Filipino

Reviewer for Filipino 7

Reviewer on Filipino so that you can past your Examination

Filipino 8 Reviewer

Filipino Reviewer for 4th Quarter for Grade 8 students

Life and Works of Rizal Lesson 1 - 9

This document outlines a chapter from a course on Jose Rizal's life, works, and writings. The chapter introduces the conceptual framework for studying Rizal.

Kaligirang pangkasaysayan ng panitikan sa panahon ng propaganda at himagsikan

Mga kilusang propaganda at kilusang himagsikan

Filipino Grade 8 Quarter 2

Tula, 5 Antas ng Wika, Balagtasan, Pagsang-ayon at Pasalungat, Sarswela, Denotasyon at Konotasyon, Sanaysay, Maikling kuwento, Opinyon

Filipino 9 + Noli Me Tangere

goodluckk

Filipino Grade 9 Reviewer for 4th QTR

Ito ay tungkol sa Noli Me Tangere.

Life and Works of Rizal

Life and Works

Filipino G10 2ND QUARTER Reviewer

Filipino G10 2ND QUARTER Reviewer

Pinaka-sikat na nilalaman

El Filibusterismo (FILIPINO 10)

Kilalanin ang mga karakter at alamin ang mga pangyayari mula Kabanata 1 hanggang 39.

UPCAT Reviewer: Mathematics

general coverage of the mathematics section for UPCAT

Mathematics in the Modern World

It explores mathematics as the study of relationships among numbers, quantities, and shapes. It covers math anxiety, patterns in nature (spirals, symmetries, mosaics), and problem-solving strategies like guessing, acting it out, drawing, and listing.

Introduction to Philosophy - 1st Semester, Grade 12

A summarized notes for Grade 12 students. Easier learning for the 1st semester’s Philosophy subject.

General Biology 1, 1st Sem

Topics: Cells, Organelles, Prokaryotes & Eukaryotes, Specialized Cells, Cell Modification, Cell Cycle, Mitosis, Meiosis, Chromosomal Abnormalities, Cell Membrane, Transport Mechanism

Introduction to Philosophy

Philosophy encourages reflection and reasoning about life’s big questions.

General Physics 1, First Sem

Units of Measurement, Vectors, and Kinematics. All with formulas

General Biology FIRST SEMEMSTER NOTES ABOUT CELL THEORY PART 1

The file provides a comprehensive overview of cell biology, encompassing cell theory, cell structure, types of cells, and specialized cells.

general chemistry

general reviwer for chemistry

Gustong-gusto kami ng mga estudyante, at magiging ganoon ka rin.

4.6/5App Store

4.7/5Google Play

Stefan Sgumagamit ng iOS

Napakadaling gamitin at maganda ang disenyo ng app. Nahanap ko lahat ng hinahanap ko hanggang ngayon at natuto ako ng marami mula sa mga presentasyon! Tiyak na gagamitin ko ang app para sa isang takdang-aralin sa klase! At siyempre, nakakatulong din ito bilang inspirasyon.

Samantha KlichAndroid user

Sobrang ganda talaga ng app na ito. Maraming mga study notes at tulong [...]. Ang problemang subject ko ay Pranses, halimbawa, at ang app ay may maraming options para tumulong. Salamat sa app na ito, bumuti ang Pranses ko. Irerekumenda ko ito sa lahat.

AnnaiOS user

Wow, talagang namangha ako. Sinubukan ko lang ang app dahil nakita ko itong ina-advertise nang maraming beses at sobrang nagulat ako. Ang app na ito ang TULONG na gusto mo para sa paaralan at higit sa lahat, nag-aalok ito ng maraming bagay, tulad ng workouts at fact sheets, na SOBRANG nakatulong sa akin.